مطالعه ترمودینامیکی مخلوط دوتایی الکترولیتی

مقدمه

كمتر كسی است كه از اهمیت محلولها غافل باشد تمام مواد برای اینكه جذب بدن شوند باید بصورت محلول درآیند تا بتوانند از غشاء سلول عبور نمایند. همچنین طبیعت اطراف ما براساس انحلال و عدم انحلال مواد شكل گرفته است .

تاریخ گسترده شیمی بر اهمیت فوق العاده پدیده حلالیت گواهی می دهد . طبیعت اسرار آمیز محلولها، فلاسفه با ستان را به تفكر واداشت كیمیاگران قرون وسطی در جستجوی طلا و زندگانی ابدی بودند از اینرو علاقمند به تهیه آب حیات و حلال جهانی[1] بودند.

با گذشت زمان و با افزایش علم بشر، علوم و اعتقادات خرافه ای جای خود را به دانش منطقی و بر مبنای واقعیت داد . اما با این وجود با توسعه علم شیمی از اهمیت موضوع كم نشد و شیمیدانان همیشه و در همه جا با مسائل مربوط به حلالیت مواجه می شوند. آنها از تفاوت حلالیت مواد، در فرآیندهای جداسازی و خالص سازی بهره می گیرند و روشهای تجریه ای آنها تقریبا به طور كامل بر ان استوار است. اغلب واكنشهای شیمیایی در فاز محلول انجام می شود و تحت تاثیر حلالیت اجزاء درون محلول قرار دارد. نیروهای جاذبه و دافعه ای كه حلالیت یك گونه در فاز مایع یا جامد را تعیین می كنند هر نوع تعادل فازی بین دو یا چند جزء را كنترل می كنند . محلولهای الكترولیت بدلیل اهمیتی كه دارند توجه شیمدانان را به خود معطوف داشته اند .

فارای، نخستین شخصی بود كه واژه الكترولیت رادر مورد تركیباتی كه محلول یا مذاب آنها رسانای الكتریسیته است به كار برد و واژه های دیگری از قبیل یون، كاتیون، آنیون و غیره را در الكتروشیمی رایج ساخت و بعد از او آرنیوس به مطالعه و بررسی خواص محلولهای الكترولیت پرداخت و نظریه نسبتﴼ دقیق و روشنی را در مورد در رفتار الكتریكی محلولهای الكترولیت بیان نموده و به این ترتیب كه واحدهای اجسام الكترولیت در موقع حل شدنشان در آب، به دو یا چند ذره دارای بار الكتریكی تقسیم می شوند و این ذرات باردارد كه یون نام دارند عهده دار رسانش الكتریسیته در محلول هستند. تا سال 1920 معلوم شده بود كه رفتار الكترولیتها در غلظتهای كم از محلول های غیر الكترولیت متفاوت است .

در سال 1920 میلنر[2] به صورت تئوری توضیح داد . كه علت این تفاوت نیروهای بابرد بلند می باشد. در سال 1923 دبای – هوكل توضیح ساده ای را ارائه دادند كه با در نظر گرفتن نیروهای برد بلند بین یونها بدست آمده بود . سپس نظریه پردازهای زیادی، مسئله یك الكترولیت را با دقت زیادمورد بررسی قراردادند و قانون حدی دبای-هوكل را تصحیح كردند. حتی بعضی از این نظریه ها برای توضیح رفتار محلولهای الكترولیت غلیظ به كار رفت. پیشرفتهای مهم در این زمینه درحدود 50 سال گذشته بوده است، كه حتی در مورد الكترولیتهای مخلوط، تا غلظتهای نسبتا بالا نیز نظریه هایی ارائه گردید. گوگنهایم معادله دبای- هوكل را برای غلظتهای بالا اصلاح كرد. در سال 1973 پیترز مدل جامعی را برای پیش بینی ضرایب فعالیت الكترولیتها ارائه داد . سپس دانشمندان زیادی از جمله چن ، لی، سون، سیمون، كوپمات و بلوم و ورا این كار را برای پیش بینی نظری ضرایب فعالیت ادامه دادند. علاوه بر این روشهای نظری، روشهای تجربی نیز برای اندازه گیری ضرایب فعالیت وجود دارد . مانند افزایش نقطه جوش، كاهش نقطه انجماد محلول نسبت به حلال، كاهش فشار بخار حلال، فشار اسمزی. كه میزان تغییر این خواص در محلولهای الكترولیت چند برابر محلولهای غیر الكترولیت با مولالیته های یكسان است.

سوال اساسی در مورد انحراف از ایده آلی در محلولهای الكترولیت بر پایه نیروهای بین ذرات است لذا در شروع بحث در فصل اول به معرفی نیروهای بین ذره ای و نحوه ای عملكردشان می پردازیم، سپس در مورد انواع محلولها در روابط ترمودینامیكی حاكم بر آنها شرح مبسوطی خواهیم داد ودر آخر مدلهای ارائه شده برای تعیین ضریب فعالیت و روشهای تجربی اندازه گیری ضریب فعالیت را می آوریم. و در فصل دوم نحوه استفاده از روش پتانسیومتری برای تعیین ضرایب میانگین فعالیت برای مخلوط الكترولیتها  و تعیین پارامترهای بر هم كنش یونی دوتایی و سه تایی   برای مخلوط الكترولیت مورد نظر شرح خواهیم داد .

  بخش اول:

 مبانی نظری

 نیروهای بین ذره ای

اصولا محلولها بر پایه تفاوت در برهم كنشهای بین ذره ای دسته بندی می شوند .

آگاهی از این برهم كنش های بین ذره ای در بسیاری از روشهای محاسباتی (مانند شبیه سازی مونتی  كارلو و شبیه سازی دینامیك مولكولی) و روشهای نظری برای محاسبه ضرایب فعالیت ضروری است.

در این فصل در مورد برهم كنش های «بلندبرد» و «كوتاه برد» و تاثیر آنها در خواص ترمودینامیكی محلولها توضیحاتی ارائه می گردد.

   1-1-1 برهم كنش های بلندبرد

اساسا نیروهای بلندبرد، بین ذرات یونی وجود دارند . نیروهای بلندبرد ماهیت الكتروستاتیكی دارند و متناسب با عكس مربع فاصله بین ذرات می باشند .[19,20,21]

از آن جائیكه این نیروها در فاصله های زیاد هم موثر هستند، به نیروهای بلندبرد موسوم هستند. در محلول های رقیق می توان فقط نیروهای با برد بلند را در نظر گرفت و از تاثیر نیروهای دیگر صرفنظر كرد. نیروهای القایی و نیروهای پراكندگی و نیروهای شیمیایی از نوع نیروهای بلندبرد هستند.[22]

1-1-2               برهم كنشهای كوتاه برد

این نیروها مابین ذرات یونی و نیز ذرات مولكولی وجود دارد، نیروهای جاذبه لناردجونز معمولا با معكوس توان ششم یا بالاتر از فاصله رابطه دارند و نیروهای دافعه لناردجونز هم چون در فواصل كوتاه بین ذرات (یعنی با معكوس توان دوازدهم یا بیشتر فاصله) عمل می كنند، بنابراین این نیروها هم در دسته نیروهای كوتاه برد قرار می گیرند.

همچنین پیوندهای هیدروژنی نیز جزء نیروهای كوتاه برد هستند .

اهمیت نیروهای كوتاه برد به غلظت حل شونده، بستگی دارد در محلولهایی با غلظت بالا از نمك نیروهای بابرد كوتاه از اهمیت زیادی برخوردار است. در صورتی كه در غلظتهای پایین از وجود چنین نیروهایی در مقابل نیروهای بلندبرد می تواند صرفنظر كرد. مدلهای مختلفی كه برای بیان خواص ترمودینامیكی محلولهای الكترولیت ارائه شدند، در بعضی موارد هر دو این نیروها (مانند مدل پیترز) و در مواردی نیز فقط نیروهای بلندبرد (مانند مدل دبای- هوكل) در نظر گرفته شده اند. اما بهترین نتایج از مقایسه با نتایج تجربی با در نظر گرفتن هردو این نیروها بدست می آید.

1-2  محلول ها و روابط ترمودینامیكی آنها

محلولها از یك دیدگاه به سه دسته تقسیم می شوند. 1- محلولهای ایده آل 2- محلولهای غیر ایده آل (حقیقی) 3- محلولهای با قاعده[3] . از دیدگاه دیگری می توان محلولها را به دو دسته تقسیم كرد: 1- محلولهای الكترولیت 2- محلولهای غیر الكترولیت كه می توان گفت محلولهای غیر الكترولیت در وقتهای زیادی بصورت ایده آلی رفتار می كنند از اینرو به آنها محلولهای رقیق ایده آل می گویند (البته وجود محلولهای ایده آل تصوری بیش نیست) در واقع محلولهای الكترولیت به دو دسته ایده آل و غیر ایده آل تقسیم بندی می شوند . محلولهای الكترولیت همواره در دسته محلولهای غیر ایده آل قرار می گیرند.

  1-2-1  محلول ایده آل

محلول ایده آل مزایایی مشابه با مزایای  مفهوم گاز ایده آل دارد درست همانگونه كه قانون ایده آل برای توصیف رفتار گازهای حقیقی به عنوان یك تقریب اولیه به كار می رود، قوانین محلول ایده آل نیز برای توصیف محلولهای حقیقی درمحدوده غلظتی معینی و با تقریب به كار می رود. محلول ایده آل محلولی است كه در آن فعالیت یك جزء با كسر مولی اش در محدوده كامل غلظتی برابر است .1[11]

(1-1)        

و در صورتیكه بتوان فوگاسیته را با فشار بخار جایگزین نمود، معادله (1-1) را می توان بصورت زیر نشان داد .

كه به قانون رائولت معروف است :

(1-2)              

از معادله (1-1) نتیجه می شود كه :

با استناد از معادله گیبس- دوهم[4] داریم:

(1-3) 

در نتیجه :

          (1-4)                LnX2=1∂/Lna2∂

با انتگرال گیری از رابطه (1-4) خواهیم داشت :

                                    (1-5)

  یا

كه آنرا به عنوان قانون هنری می شناسیم . نتیجه اینكه در هر محلول دو جزئی، اگر یك جزء (حلال) از قانون رائولت تبعیت كند، جزء دیگر (حل شونده) باید از قانون هنری پیروی كند. این نتیجه از معادله گیبس- دوهم استنتاج می شود و منحصر به محلولهای ایده آل نیست .[9]

 1-2-2  روابط ترمودینامیكی محلولهای ایده آل

برای انرژی آزاد محلولهای ایده آل داریم .

(1-6)                                               

در مورد انتروپی محلول ایده آل بادیدیفرانسیل گیری بر روی دما در تركیب و فشار ثابت داریم:

(1-7)                             

و از رابطه H=G+TS برای آنتالپی داریم :

(1-8)                               

و برای تغییرات حجم داریم :

(1-9)                               

پس هنگامیكه محلول ایده آل از اجزاء خالصش در دما و فشار ثابت تشكیل می شود هیچگونه تغییر حجم و تغییر گرمایی در اثر مخلوط شدن مشاهده نمی گردد.

بررسی ابعاد مولکولی و مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی 

چکیده

    بیش از 139 گونه آلیوم در ایران گزارش شده اند که حدود 30 گونه آن بومی خود ایران هستند . در این میان Allium hirtifolium به لحاظ اینکه تاکنون تحقیقاتی از لحاظ مولکولی و یا مورفولوژیکی بر  روی آن انجام نشده و تعداد تحقیقاتی که در مورد این گونه خاص در دنیا انجام گردیده, به لحاظ کمی بسیار اندک می باشد, لذا بر آن شدیم تا با جمع آوری این گیاه از نقاط اصلی رویش ان که عمدتا مناطق مرکزی ایران و خصوصاً استان لرستان است, به بررسی ابعاد مولکولی و مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی آن بپردازیم. بررسی های ما بر روی این گونه شامل بخش های زیر می باشد:

بخش اول: جمع آوری و نگهداری مواد گیاهی

ابتدا، نمونه های گیاهی از شانزده منطقه مختلف استان لرستان جمع آوری و در مرحله بعد مرکز تحقیقات منابع طبیعی استان لرستان و همچنین پژوهشکده علوم گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی تعیین هویت گردید و سپس غده ها تا انجام آزمایشات بعدی در یخچال و دمای 4 درجه سانتیگراد نگهداری شدند.

بخش دوم: بررسی مزرعه ای

غده های آلیوم در آذرماه 1384 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در سه تکرار، در هر ردیف 4 غده از هر اکوتیپ خاص به طور تصادفی انتخاب و سپس با فاصله 20 سانتی متر روی ردیف و 35 سانتی متر بین ردیف کشت شدند.

پس از رویش از سطح خاک، اطلاعات مورفولوژیکی از قبیل طول برگ، عرض برگ، ارتفاع ساقه گلدهنده، تعداد برگ، وزن متوسط غده ها در بوته، تعداد غده در بوته، مدت زمان کاشت تا سبز شدن و مدت زمان کاشت تا گل دهی، در هر بوته اندازه گیری شدند. 

بخش سوم: بررسی مولکولی با تکنیک RAPD 

الف) کشت در گلخانه: در فروردین ماه 1385 تعداد دو غده از هر اکوتیپ به طور تصادفی انتخاب و در گلخانه دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد، در گلدان کشت شدند و پس از رویش از سطح خاک و پس از حدود 10 روز برگهای جوان چیده شده و سریعاً در داخل یخ به آزمایشگاه بیوتکنولوژی پژوهشکده بوعلی محل انجام آزمایشات مولکولی، منتقل گردید و در فریزر و در دمای 20- درجه سانتیگراد تا زمان انجام آزمایش نگهداری شد.

ب) استخراج DNA : با روش Doyle and Doyle یا Hot CTAB ، DNA ها استخراج و پس از استخراج با دستگاه UVTECH، مشاهده گردیده و عکس برداری شدند. با استفاده از دستگاه اسپکتروفتومتری کیفیت DNA بررسی شد و نسبت جذب 280/260 اکثر DNA ها بین 2-8/1 بودند که نشان از کیفیت خوب DNA استخراج شده از لحاظ عدم آلودگی به پروتئین و یا DNA و پلی ساکاریدها و ... بود.

ج) PCR : با کمک 20 آغازگر ساخت دانشگاه بریتیش کلمبیا که 16 تا از آنها چند شکلی خوبی نشان دادند و براساس روش آدامز (1998),PCR انجام گردید و پس از الکتروفورز  ژل اگارز 5/1 درصد و عکسبرداری از ژل ها ، با نرم افزار(NTSYS 2/02) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و براساس الگوریتم UPGMA دندروگرام رسم گردید.

بخش چهارم: بررسی فیتوشیمیایی

از آنجا که اکثر ترکیبات شیمیایی آلیوم ها ترکیبات گوگردی بوده و چیزی حدود 70 % این ترکیبات را هم آلیسین تشکیل می دهد لذا بررسی فیتو شیمیایی بر روی درصد آلیسین در اکوتیپ های مختلف انجام گردید و عصاره موجود در غده های گیاهان به روش بریتیش فارماکوپه, با مقداری تغییرات استخراج و با روش کاهش جذب در طول موج 324 نانومتر و پس از اختلاط با ماده ای به نام4 – مرکاپتو پیریدین میزان آلیسین اندازه گیری شد.

نتایج حاصل از بررسی مورفولوژیک

پس از ترسیم دندروگرام با کمک نرم افزار SAS شش گروه مختلف مورفولوژیک بدست آمد که تنوع موجود در آنها ارتباط زیادی با تنوع جغرافیایی نداشت. تجزیه واریانس و آزمون دانکن، اختلاف معنی داری را در بین بعضی صفات در اکوتیپ ها نشان داد.

نتایج حاصل از بررسی مولکولی RAPD

 در مجموع از 20 آغازگر استفاده شده، 16 تا چند شکلی بسیار بالایی را نشان دادند.درصد چند شکلی تمام آنها بالای 90% برآورد گردید و مشخص شد که تمام آنها از کارایی بالایی در تشخیص ژنوتیپ های مختلف برخوردار هستند. بررسی دندروگرام حاصل از ماتریس 0 و 1 ، اکوتیپ ها را در هر 8 گروه مختلف قرار داد. در این بررسی ارتباط زیادی بین گروه بندی مولکولی و جغرافیایی یافت نگردید.

نتایج حاصل از بررسی فیتوشیمیایی

میزان آلیسین در اکوتیپ ها با هم تفاوت داشت و از 61 /0 تا 63/3 میلی گرم آلیسین در هر گرم غده تازه متفاوت بود.میزان آلیسین با بعضی صفات مورفولوژیک از قبیل وزن غده همبستگی مثبت داشت. از مقایسه نتایج بدست آمده چنین استنباط می شود که تنوع ژنتیکی در میان اکوتیپ ها زیاد بوده بطوریکه حتی در اکوتیپ های یک منطقه نیز این مسئله وجود دارد و علت این تنوع زیاد ژنتیکی ممکن است عواملی از قبیل جهش های ژنی و نیز روش های تولید مثل جنسی باشد که البته این مسئله نیاز به بررسی بیشتری دارد.

در این بررسی مهمترین روش تشخیص چند شکلی و اختلافات ژنتیکی میان اکوتیپ ها استفاده از نشانگر RAPD بود. این روش هم روشی ساده و هم دقیق است و قادر به شناسایی اختلافات کوچک ژنتیکی می باشد.

فصل اول

مقدمـه

استفاده از نشا نگرهای ژنتیک قدمتی برابر با تاریخ بشر دارد. انسانهای نخستین، حتی آنهایی که هنوز کشاورزی را فرا نگرفته بودند و برای ادامه زندگی مجبور به جمع آوری بذر و میوه گیاهان بودند، بدون آنکه خود بدانند از نشانگرهای مورفولوژیک برای شناختن و تمایز انواع بذر و میوه و جانوران وحشی استفاده می کردند و برخی را به برخی دیگر ترجیح می دادند، اما به صورت مدون و دانش مدار، شاید مندل، نخستین کسی بود که از نشا نگرهای مورفولوژیک یا نشا نگرهای مبتنی بر فنوتیپ برای مطالعه چگونگی توارث صفات در نخود فرنگی استفاده کرد (9).

 تا قبل از مندل، اصلاح گیاهان به عنوان هنر محسوب می شد و گزینش بر اصول علمی استوار نبود و اصلاحگران موفق افرادی بودند که استعداد زیادتری در تشخیص تنوع موجود داشتند. با پیشرفت علم ژنتیک و علوم وابسته، اصلاح گیاهان، با این علوم مرتبط شد و دیگر هنر و مهارت به تنهایی در امر گزینش دخالت نداشت و به نژادگر بنابر اصول علمی و با تعمّد می توانست تنوع و تغییراتی در گیاهان ایجاد نماید و از این راه واریته ها و ارقام جدید با صفات دلخواه به وجود آورد. (15) استفاده از نشا نگرهای ژنتیک، خصوصاً نشانگرهای مولکولی، ابزاری برای شناسایی تنوع و نوع تنوع هستند.(5) تنوع گونه ها در محیط به توانایی تولید و پایداری آن اکوسیستم وابسته است.(9)

روش های مولکولی ابزاری مناسب برای مطالعه اثر تنوع ژنتیکی گیاهی روی پایداری اکوسیستم هاست. این تنوع را ممکن است در چند سطح مورد بررسی قرارداد. تنوع حیاتی یک اکوسیستم معمولا از روی تعداد گونه های موجود در آن مشخص می شود. ضمن اینکه تنوع درون گونه ای نیز ممکن است سهم قابل توجهی در باروری سیستم داشته باشد. روش های مولکولی، امکانات ویژه را برای ارزیابی تنوع حیاتی ارائه می دهند و می توانند روش کلیدی برای ایجاد راهبردهای حفاظتی مناسب باشند.(13)

کاربردهای علمی بیولوژی مولکولی گیاهی و استفاده از نشانگرها به طور خلاصه شامل : (13)

1-   تشخیص گیاهان 2- تشخیص عوامل بیماریزا 3- شناسایی گیاهان تجاری، صنعتی، دارویی 4- بررسی فیلوژنتیکی گیاهان 5- مدیریت گیاهان وحشی 6- مدیریت منابع ژنتیکی 7- اصلاح گیاهان از لحاظ کیفی و کمی و مقاومت به بیمارها و نیز عملکرد 8- انتقال ژن و...

ذخایر گیاهی هر کشور، مهمترین منابع و ثروتهای آن کشور به حساب آمده و ممالکی که به ارزش واقعی این ذخایر پی برده اند، آنها را حتی از طلا و نفت و سایر منابع زیر زمینی با ارزش تر می دانند.

گونه های مختلف Allium دارای ارزشهای فراوانی از لحاظ غذایی، دارویی و پزشکی هستند واثرات متعدد دارویی آنها بررسی شده است و از این خواص دارویی از هزاران سال قبل در درمان بیماریهایی مثل دیابت، بیماری های قلبی و التیام سیستم دفاعی و ایمنی بدن، درمان روماتیسم و... استفاده می شده است.(10)

جنس آلیوم متشکل از بیش از 700 گونه است(61) که بیش از 139 گونه آن در ایران گزارش شده است و در حدود 30 گونه آن بومی خود ایران هستند(78) Allim hirtifolium یک گونه قدیمی و بومی ایران است که به عنوان طعم دهنده و چاشنی غذایی استفاده می شده است.(133) در سالهای اخیر استفاده همه جانبه از نشا نگرهای مولکولی در تحقیقات Allium مثل، توالی یابی DNA، بررسی سریع انواع سیتوپلاسمها و تشخیص گیاهان هیرید و استفاده وسیع در تهیه نقشه های ژنتیکی رو به افزایش است .

مشهورترین ترکیبات فیتوشیمیایی جنس Allium، ترکیبات گوگردی بوده که شاخصترین آنها که در غده ها و پیازهای خورد نشده آنها وجود دارد آلیین یا S- آلیل- (+)L- سیستئین سولفوکسید است و به دنبال خورد کردن یا پودر کردن غده ها، تحت اثر آنزیم آلیناز به آلیسین تبدیل می شود(60).  هدف ما در این تحقیق بررسی تنوع موجود در اکوتیپهای A.hirtifolium موجود در مناطق زیست این گونه در استان لرستان از دیدگاه مولکولی با تكنیك (RAPD)، مورفولوژیکی وفیتوشیمیایی(آلیسین) می باشد و رابطه این نشا نگرها با هم و توانایی آنها در تعیین میزان تنوع را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

فصل دوم

گیاهشناسـی

2-1- گیاهشناسی Allium hirtifolium

  Syn:  Allium atropurpureum(78)

   این گونه، یك گونه وحشی و پایاست. دارای پیاز تخم مرغی به قطر 4-5/2 سانتی متر. با پوشش خارجی خاکستری رنگ و متشکل از رشته ها یا الیاف جدا از هم و در حال تخریب است.  ساقه گلدهنده ، بلند و 120-80 سانتی متر طول داشته و برهنه و بدون برگ می باشد،  برگها خطی به اندازه 30-20 سانتیمتر، در پایین نادوانی و گود، دارای پرز سفید یا کرکهای نازک و نرم. گل ها صورتی کم رنگ یا صورتی متمایل به بنفش، مجتمع در چترهای پر گل و محدب، دمگل 6بار بلندتر از گل، گلپوش دارای تقسیمات خطی نرم و سست، تاشده، میله پرچمها کوتاهتر از گل پوش، در پایین پهن و عریض.

موسم گل: اردیبهشت ماه  (11)

2-2- انتشار جغرافیایی

    غرب: سنندج، باختران، همدان، الوند، اراک، اشترانکوه، خرم آباد،   بخش مرکزی: اصفهان، بختیاری، فارس: دشت ارژن، کوه بیل، کاکوم.

2-3- کاریولوژی (20)

   بر اساس گزارش (2002) Neriman ozhatay تعداد کروموزومهای پایه A.Atropurpureum یا A.hirtifolium، x=8 است و این گونه یک گونه دیپلوئید بوده و لذا   16=x2=n2

                                                                                                  Allium hirtifolium                                    

2-4- موارد مصرف A.hirtifolium

2-4-1- مصارف غذایی: (60)

   این گونه در ایران تحت عنوان موسیر شناخته می شود و غده های خشک شده و یا تازه آن در مقیاس ها کم تا متوسط برای مصارف محلی و یا صادرات به کشورهای حوزه خلیج فارس بکار می روند. غده های این گونه بطور گسترده ای در ترکیبات غذایی مختلفی از قبیل ماست، ترشی، برنج، گوشت، سس ها و سالادها به عنوان چاشنی و طعم دهنده استفاده می شود.

2-4-2- استفاده در طب سنتی ایران

   در طب سنتی ایران، این گونه به عنوان گیاهی شبیه پیاز شناخته شده و استفاده از آن در درمان درد معده، نقرس، ورم مفاصل، ترشح زیاد غدد چربی در روی پوست سر، درمان بیماریهای پوستی و بواسیر توصیه شده است.

از این گیاه همچنین به عنوان داروی تقویت قوای جنسی و همچنین هضم کننده غذا نام برده شده است.(7)

2-5- تحقیقات انجام شده در مورد  Allium  hirtifolium

   تاکنون تحقیقات بسیار اندکی بر روی این گونه انجام شده است و تنها سه مورد تحقیق انجام گرفته كه به طور خلاصه در زیر به انها اشاره می شود:

1- اثرات ضد تریکوموناسی آزمایشگاهی A.hirtifolium (موسیر ایرانی) در مقایسه با مترونیدازول(90) :

تریکوموناس یک انگل تک یاخته تاژک دار است که سبب بیماریهای مسری و ارثی و ایجاد تورم و التهاب در دستگاه تناسلی زنان می گردد و مهمترین و شایعترین تاژکدار بیماری زا در اروپا و امریکای شمالی است.

شیوع این بیماری در جوامع شهری با فعالیت های جنسی پر خطر و همچنین جوامع جهان سوم بیشتر اتفاق می افتد  . براساس یک مطالعه آماری سالانه حدود 4/7 میلیون مورد هر ساله در جهان اتفاق می افتد. مهمترین داروی درمان کننده این بیماری در بعضی کشورها مترونیدازول است .در این تحقیق عصاره هیدروالکلی و عصاره دی کلرومتا نیک موسیر ایرانی در مخلوط 50/50(آب – اتانل) تهیه شد. حداقل غلظت مما نعت کنندگی (MIC) عصاره هیدرالکلی و دی کلرومتا نیک و همچنین مترونیدازول به طور جداگانه به ترتیب10و 5و  2mg/ml تعیین گردید. موسیر ایرانی از رشد T.vaginalis در مقدار و زمان اندک، ممانعت به عمل آورده است. اثرات ضد تریکوموناسی این گیاه را می توان به ترکیبات سولفوره الی از قبیل Allicin، ajoene نسبت داد که اثرات ضد میکروبی آنها ثا بت شده است.

2- تاثیر A.hirtifolium بر پاسخ ایمنی سلولی در موش: (59)

به پای موشهای مورد آزمایش سلولهای گلبول قرمز خون گوسفند تزریق شد که این باعث تورم پا در آنها شد، عصاره های هیدروالکلی و پلی فنولیک A.hirtifolium از تورم پا در موشها جلوگیری کرد. یعنی این مواد از پاسخ ایمنی اکتسا بی فوق الذکر جلوگیری کردند.

3- ارتباط بین ساختمان ساپونینهای A.hirtifolium و A.elburzense و خواص ضد اسپامی آنها: (23)

در این تحقیق مشاهده شد که ساپونینهای جدا شده از این دو گونه، دارای خواص ضد اسپاسمی خوبی هستند و در بهبود آشفتگی ها و اسپاسمهای دستگاه گوارش موثرند.

2-6- جنس آلیوم (  .Allium spp)   (61)

 2 -6- 1   -  مشخصات عمومی وطبقه بندی

     جایگاه این جنس و جنسهای وابسته و نزدیک آن برای مدت زمان زیادی مورد اختلاف بوده است. در طبقه بندیهای اولیه نهاندانگان (melchior-1964) در خانواده liliaceae قرار می گرفتند. بعدها ، بخاطر ساختمان گلاذین شان غالبا در خانواده Amarilidaceae قرار می گرفتند. اخیراً، داده های مولکولی، خانواده liliaceae را به تعداد زیادی خانواده کوچك که دارای منشا مشترکی هستند، تقسیم کرده است.در بیشتر بررسی های گیاهشناسی و طبقه بندیهای جدید تك لپه ایها, آلیوم و جنسهای نزدیک و مشابه آن در خانواده مجزای Alliaceae قرار می گیرند که خیلی نزدیک با خانواده Amaryllidaceae است. طبقه بندی زیر بوسیله Takhtajane در سال 1997 مورد قبول واقع شده است:

1.class                  liliopsidae.

2.subclass             liliidae

3.superorder                  liliianea

4.order                 Amaryllidales

5.Family               Alliaceae

6.subFamily                   Allioidae

7.Tribe                 Allieae

8.Genus                Allium

بهرحال، سایر طبقه بندیها هنوز اعتبار خودشان را دارند و هنوز در بعضی منابع مورد استفاده قرار می گیرند. جنس آلیوم، یک جنس بزرگ از گیاهان چندساله است که غالبا خصوصیات زیر را دارا میباشند: (61)

1- اندامهای ذخیره ای زیر زمینی آنها شامل: غده ها، ریزومها یا ریشه های متورم است.

2- پیازها: معمولا در ریزومها، پیازهای حقیقی (یک یا حداکثر دو تا اندام ضخیم شده) یا پیازهای دروغین (برگهای قاعده ای متورم با مقطع ضخیم بدون دمبرگ)، با چندین پوشش که غشایی، فیبری یا چرمی هستندو دارای ریشه های یکساله یا چند ساله هستند.

3- ریزومها: متراکم شده و یا طویل شده و به ندرت به شکل رونده اند و به اشکال بسیار متنوع شاخه ای.

4-برگها: به صورت قاعده ای هستند، و ساقه گل دهنده را می پوشانند و به شکل ساقه درآمده اند.

5- براکت ها (برگچه های ریزگل): دو یا چندین عدد، و غالبا به صورت گریبان درآمدهاند .

6- گلادین: به طور متراکم و یکجا جمع شده تا چتری یا به شکل سر، از یک یا چندان گل که به صورت تنک و یا متراکم هستند، تشکیل شده است.

7- گل ها: دارای دمگل، منظم، گلپوش تحتانی و تخمدان فوقانی، و سه قسمتی.

8- گلپوش ها: در دو حلقه نسبتا متمایز، آزاد

9- پرچمها: در دو حلقه(پیچ)، گاهی اوقات در قاعده به هم متصلند که حلقه داخلی، باز است.

10- تخمدان: سه خانه، دارای 2یا تعداد بیشتری تخمک خمیده در هر خانه، گاهی اوقات دارای پیوست های متنوع (کلاله مانند و یا شیپورمانند) و به شکل کپسولهای شکوفا که از محل خط میانی برچه شکفته می شود.

11- خامه: منفرد، دارای کلاله فراهم و ظریف وندرتاً سه قسمتی.

12- بذرها: زوایه دار و یا گرد، سیاه رنگ(لایه اپیدرم متشکل از رنگیزه سیاه) طرز قرار گرفتن سلولها بی نهایت متنوع است.

2-6-2- خصوصیات شیمیایی  (61)

حاوی ترکیباتی از قبیل قندها، عموما فروکتانتها و فاقد نشاسته، ودارای موادی از قبیل سیستین سولفوکسایدها که سبب بوهای خاص در هر گونه و یا گروه خاص می شوند.

2-6-3- کاریولوژی (61)

   تعداد کروموزوم غالب و پایه دراین جنس در دو سطح8=x و 7=x قرار می گیرد و در هر سطحی گونه هایی پلی پلویید وجود دارد. اشکال مختلف کروموزومی و الگوهای باندی متفاوتی در بین گروه های مختلف این جنس وجود دارد. شکل، رنگ، سایز و بافت ریزومها، پیازها، ریشه ها، برگها، ساقه های گلدهنده، برگچه هایی که گلها را احاطه می کنند، گلادین، گلبرگها(عموما سفید، قرمز تا بنفش و ندرتاً آبی تا زرد)، پرچمها و بذور ممکن است بطور قابل ملاحظه ای در بسیاری از حالات متفاوت باشند. همین وضعیت در مورد آناتومی و ساختمان داخلی تمام قسمتهای یادشده گیاه ویا بین اندامهای گیاه وجود دارد. پیازچه های قاعده ای زیرزمینی و همچنین پیازچه های رویشی هوایی در تکثیر رویشی از اهمیت بسزایی برخوردارند. تا جائیکه اطلاع داریم بیشتر آلیومها، دگرگشن هستند. هیپریداسیون بین گونه ای خودبخودی علیرغم تفکری که قبلا وجود داشت، در آنها وجود دارد ولی موانع تلاقی بین گونه ای حتی در گونه های شبیه از لحاظ مورفولوژیکی نیز وجود دارد.

 آنالیز كمی آب 

1-1           مقدمه

آب نشانه حیات است.این مایع حیات بخش كه نمی توان آن را با هیچ ماده دیگری جایگزین نمود از منابع محدودی برخوردار بوده وكمبود آن به همراه رشد روز افزون جمعیت، زندگی بشری را در آستانه یك بحران حدی قرار داده است. این مسئله مهم باعث گردیده تا تلاشهای گسترده ای برای استفاده بهینه از منابع موجود آب صورت گیرد. یكی از این اقدامات، جلوگیری از تلفات آب در شبكه های توزیع آب شهری است تلفات آب در شبكه های توزیع آب شهری از دو دیدگاه مختلف حیاتی و اقتصادی قابل بررسی می باشد.

تامین، تصفیه، انتقال و توزیع آب آشامیدنی در شبكه های توزیع آب شهری، مستلزم صرف هزینه های مختلفی است كه باعث می گردد آب در شبكه های توزیع آب شهری نه تنها به عنوان یك ماده حیاتی بلكه به عنوان یك كالای اقتصادی در نظر گرفته شود. به همین دلیل در چند دهه اخیر، مفهوم آب به حساب نیاممده كه رد برگیرنده مفاهیم مربوط به تلفات آب از دو دیدگاه اقتصادی و حیاتی می باشد مورد توجه كارشناسان قرار گرفته است تا كنون تعاریف مختلفی برای آب به حساب نیامده ارائه گردیده است یكی از كاملترین تعریفها در این زمینه به صورت زیر می باشد:

آب به حساب نیامده در یك شبكه توزیع آب شهری عبارت است از اختلاف حجم آب ورودی به شبكه و آن بخش از حجم آب مصرف شده توسط مشتركین كه به وسیله كنتورهای آنها اندازه گیری گردیده است. مطابق این تعریف، آب به حساب نیامده را می توان به دو بخش كلی تلفات فیزیكی و تلفات غیر فیزیكی تقسیم نمود. تلفات فیزیكی، شامل میزان آبی است كه به دلیل نشت یا شكستگی از شبكه خارج شده و به هدر می رود. این مقدار آب هدر رفته نه تنها به دست مصرف كننده نرسیده بلكه هزینه آن نیز برای شركتهای آب و فاضلاب حاصل نمی گردد. از طرف دیگر، تلفات غیر فیزیكی شامل مصارف اندازه گیری نشده و میزان خطا در مصارف اندازه گیری شده است كه باعث می شود و به ازاء اقتصادی آی مصرف شده، توسط شركتهای آب و فاضلاب حصول نگردد.

نتایج مطالعاتی كه در چند ساله اخیر در نقاط مختلف جهان انجام گردیده است نشان دهنده حجم بالای آب به حساب نیامده در اكثر شبكه های توزیع آب شهری است به عنوان مثال نتایج بررسی های انجام شده در 17 كشور مختلف جهان نشان می دهد كه درصد آب به حساب نیامده نسبت به ورودی كل شبكه از حدود 9% در آلمان تا حدود 43% در مالزی متغیر بوده و در اكثر این كشورها درصد آب به حساب نیامده در حدود 20 تا 30 درصد می باشد. (Hoogsteem 1992)

همچنین نتایج بررسی های اولیه در چند پایلوت مطالعاتی در نقاط مختلف كشورمان درصد تلفات ناشی از آب به حساب نیامده در شكبه های توزیع آب شهری را به طور متوسط حدود 35% آب ورودی به شكبه نشان می دهد.

درصد قابل توجه آب به حساب نیامده به همراه كمبود منابع و هزینه های سنگین تامین مجدد آب از دست رفته، نشان دهنده لزوم بكارگیر روشهای مناسب جهت كنترل و كاهش آب به حساب نیامده در شبكه های توزیع آب شهری است. در این زمینه در برخی از كشورها فعالیتهای مناسبی انجام گرفته و توانسته اند میزان تلفات ناشی از آب به حساب نیامده را تا حدود 10% كاهش دهند. بانك جهانی نیز برای كشورهای در حال توسعه نظیر حیاتی حائز اهمیت است بلكه از نظر اقتصادی نیز تاثیر قابل توجهی در كاهش هزینه ها و افزایش در آمدها به دنبال خواهد داشت. به عنوان مثال، میزان سود خالص حاصل از یك برنامه كنترل نشت در انگلستان حدود 30 میلیون دلار برآورد گردیده است. (Wind and Elary 1983)

دستیابی به راهكار مناسب جهت كاهش آب به حساب نیامده تنها از طریق شناخت و تجزیه و تحلیل دقیق مولفه های تشكل دهنده آن امكان پذیر است. به عبارتی دیگر، میزان موفقیت در رسیدن به اهداف مورد نظر در طرحهای كاهش آب به حساب نیامده، تحت تاثیر میزان دقت و صحت نتایج به دست آمده از آنالیز آب به حساب نیامده می باشد.

شناخت و تجزیه و تحلیل آب به حساب نیامده از سه بخش جداگانه به شرح زیر تشكیل یافته است:

1-   آنالیز كمی مولفه های آب به حساب نیامده

2-   بررسی عوامل موثر در نوع و میزان تلفات

3-   آنالیز اقتصادی تلفات در ارتباط با روش در نظر گرفته شده جهت كاهش آن

هر یك از این بررسیها و تجزیه و تحلیلها بخشهایی از اطلاعات مورد نیاز، به منظور انتخاب روش مناسب جهت كاهش آب به حساب نیامده در شبكه های توزیع آب شهری را فراهم می سازد. در این تحقیق، بخش نخست تجزیه وتحلیل آب به حساب نیامده كه شامل آنالیز كمی مولفه های آب می باشد، مورد نظر بوده است. نیامده ارائه گردیده و با توجه به اینكه از مفاهیم حداقل جریان شبانه و نیز تخمین تلفات زمینه و شكستگیها در روش ارائه شده در این تحقیق استفاده می گردد، این مفاهیم به طول مختصر معرفی گردیده اند. در پاپان این فصل روابط فشار- نشت در شبكه های توزیع آب شهری مورد بررسی قرار گرفته اند.

در فصل سوم،روش ارائه شده دراین تحقیق جهت آنالیز آب به حساب نیامده به طور مفصل مورد بررسی قرار گرفته است كه در آن مراحل مختلف آنالیز در سه بخش كلی شامل آنالیز تلفات فیزیكی، آنالیز تلفات غیر فیزیكی ودرصد سالانه تلفات بین گردیده اند. در بخش آنالیز تلفات فیزیكی، ابتدا تلفات در دو بخش جداگانه، شامل ارزیابی تلفات زمینه و برآورد تلفات ناشیاز شكستها مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته و در پایان با استفاده از نتایج این آنالیز ها، چگونگی روش برآورد كلی از تلفات فیزیكی سالانه در شبكه مورد بررسی قرار گرفته است.

در بخش آنالیز تلفات غیر فیزیكی نیز، ابتدا مولفه های آن به صورت جداگانه ارزیابی گردیده و سپس برآورد كلی از تلفات غیر فیزیكی بر اساس نتایج آنالیز های مولفه ایی ارائه می گردد.

در پایان این فصل روش محاسبه درصد سالانه تلفات فیزیكی، غیر فیزیكی و آب به حساب نیامده مورد بررسی قرار گرفته است.

در فصل چهارم، جهت ارزیابی روش ارائه شده در این تحقیق، آب به حساب نیامده در یك شبكه محدود شده (ایزوله) نمونه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است این ایزوله نمونه، بخشی از شبكه توزیع آب شهری تبریز است. در این ایزوله و در قالب طرح كاهش آب به حساب نیامده تبریز روش دیگری جهت آنالیز آب به حساب نیامده ارائه گردیده است كه در ایان این فصل نتایج روش ارائه شده در این تحقیق و روش ارائه شده در طرح كاهش آب به حاسب نیامده تبریز مورد مقایسه قرار گرفته اند.

فصل پنجم، شامل جمع بندی مطالب و ارائه پیشنهادات جمع تحقیقاتی بعدی می باشد.

1-2           هدف از انجام این تحقیق

تا كنون روشهای مختلفی جهت آنالیز كمی آب به حساب نیامده ارائه گردیده است كه اكثر آنها بر اثر مشكلات مختلفی از قبیل تعدد عوامل موثر بر نوع و میزان مولفه ها و متغیر بودن این عوامل در شبكه های مختلف و نیز عدم دسترسی مستقیم به اجزا شبكه، از قابلیتهای مورد نظر از جلمه دقت مناسب، ارائه آنالیز مولفه ایی و یا كاربرد فراگیر برای شرایط مختلف برخوردار نمی باشند. به همین دلیل در این تحقیق، تلاش گردیده است كه با استفاده از امكانات، نرم افزارها و تجهیزات موجود، یك روش آنالیز مولفه ایی با دقت قابل قبول و متناسب با شرایط موجود در شبكه های توزیع آب شهری كشورمان ارائه گردد. این روش می تواند بخشی از مشكلات موجود در عدم دستیابی به كلیه اهداف مورد نظر در طرحهای كاهش آب به حاسب نیامده كه ناشی از عدم دقت آنالیز به حساب نیامده می باشد  را بر طرف نماید.

1-3           مروری بر مطالب فصلهای بعدی

مطالب این تحقیق در 5فصل تدوین شده است. فصل اول (فصل حاضر) به ارائه كلیاتی در زمینه آب به حاسب نیامده و آنالیز آن اختصاص دارد.

در فصل دوم با عنوان مروری بر ادبیات فنی، پس از تعریف آب به حساب نیامده ومولفه های تشكل دهنده آن، فعالیتها و تحقیقاتی كه تا كنون در زمینه آنالیز آب به حساب نیامده انجام گردیده است به صورت اجمالی مورد بررسی قرار گرفته است. سپس روشهای مختلف آنالیز آب به حساب نیامده ارائه گردیده و با توجه به اینكه از مفاهیم حداقل جریان شبانه و نیز تخمین تلفات زمینه و شكستگیها در روش ارائه شده در این تحقیق استفاده می گردد، این مفاهیم به طور مختصر معرفی گردیده اند. در پایان این فصل روابط فشار- نشت در شبكه های توزیع آب شهری مورد بررسی قرار گرفته اند.

در فصل سوم، روش ارائه شده در این تحقیق جهت آنالیز آب به حساب نیامده به طور مفصل مورد بررسی قرار گرفته است كه در آن مراحل مختلف آنالیز در سه بخش كلی شامل آنالیز تلفات فیزیكی، آنالیز تلفات غیر فیزیكی و درصد سالانه تلفات بیان گردیده اند. در بخش آنالیز تلفات فیزیكی، ابتدا تلفات در دو بخش جداگانه، شامل ارزیابی تلفات زمینه و برآورد تلفات ناشی از شكستگیها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و در پایان با استفاده از نتایج این آنالیزها، چگونگی روش برآورد كلی از تلفات فیزیكی سالانه در شبكه مورد بررسی قرار گرفته است.

در بخش آنالیز تلفات غیر فیزیكی نیز، ابتدا مولفه های آن به صورت جداگانه ارزیابی گردیده و سپس برآورد كلی ازتلفات غیر فیزیكی بر اساس نتایج آنالیز های مولفه ایی ارائه می گردد.

 در پایان این فصل روش محاسبه درسد سالانه تلفات فیزیكی، غیر فیزیكی و آب به حاسب نیامده مورد بررسی قرار گرفته است.

در فصل چهارم، جهت ارزیابی روش ارائه شده در این  تحقیق، آب به حساب نیامده در ی شبكه محدود شده (ایزوله) نمونه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. این ایزوله نمونه، بخشی از شبكه توزیع آب شهری تبریز است. در این ایزوله و در قالب طرح كاهش آب به حاسب نیامده تبریز روش دیگری جهت آنالیز به حساب نیامده ارائه گردیده است كه در ایان این فصل نتایج روش ارائه شده در این تحقیق و روش ارائه شده در طرح كاهش آب به حساب نیامده تبریز روش دیگری جهت آنالیز آب به حساب نیامده ارائهخ گردیده است كه در ایان این فصل نتایج روش ارائه شده در این تحقیق و روش ارائه شده در طرح كاهش آب به حساب نیامده تبریز مورد مقایسه قرار گرفته اند.

فصل پنجم، شامل جمع بندی مطالب و ارائه پیشنهادات جمع تحقیقات بعدی می باشد.

فصل دوم

مروری بر ادبیات فنی  

2-1مقدمه

در سالهای اخیر به علت رشد روز افزون جمعیت و محدودیت منابع آب، استفاده بهینه از این منابع مورد توجه قرار گرفته است. یكی از روشهای بهره وری بهینه از منابع موجود آب كاهش آب به حساب نیامده در شكبه های توزیع آب شهری است.

نخستین گام در طرحهای كاهش آب به حساب نیامده در شبكه های توزیع آب شهری، تجزیه و تحلیل دقیق آن در شبكه می باشد. روشهای مختلف آنالیز آب به حساب نیامده مبتنی بر قوانین هیدرولیكی، روشهای آماری و شبیه سازی هیدرولیكی می باشد كه بخشی از آن به صورت عملیات صحرایی با استفاده از تجهیزاتی ویژه انجام می گردد.

آشنایی با روشها، قوانین، تجهیزات و اصطلاحاتی كه در آنالیز آب به حساب نیامده به كار می رود پیش از ارائه روش مورد نظر برای آنالیز، ضروری به نظر می رسد لذا در این فص با بررسی و بیان موارد فوق، مقدمات لازم برای ارائه روشی مناسب جهت آنالیز آب به حساب نیامده در شبكه های توزیع آب شهری در فصل بعدفراهم می گردد.

2-2- آنالیز آب به حساب نیامده در شبكه های توزیع آب شهری

آنالیز به حساب نیامده، یكی ارزیابی كمی از مولفه های آب به حساب نیامده، محل وقوع و عوامل موثر بر آنها ارائه می نماید. لازم به توضیح است كه آب به حساب نیامده دارای مفهومی فراگیر تر از مفهوم سنتی تلفات در شبكه های توزیع آب شهری می باشد. این مفهوم در بخش (2-3) به طور مفصل مورد بررسی قرار گرفته است. آنالیز آب به حساب نیامده، عامل تعیین كننده ایی در انتخاب روش مناسب جهت طرحهای كاهش آب به حساب نیامده ارائه نگردد، دست یابی به اهداف مورد نظر با مشكل مواجه خواهد شد.

از چند دهه پیش تا كنون كه كاهش تلفات در شبكه های توزیع آب شهری مورد توجه قرار گرفته، روش های مختلفی جهت آنالیز آب به حساب نیامده ارائه گردیده است كه اكثر آنها دارای كاربردی محلی و منطقه ایی می باشند.

مدفون بودن اجزاء شبكه در درون زمین و تاثیر عوامل مختلف در میزان تلفات، دسترسی به اطلاعات دقیق و كامل از وضعیت اجزاء شبكه را غیر ممكن می سازد. لذا در هنگام برآورد اولیه از آب به حساب نیامده یك جعبه سیاهی مواجهیم كه اطالعات محدودی از اجراء درون آن داشته و هدف ما بررسی برخی از رفتارها وخصوصیات این مجمو.عه می باشد همچنین وضعیت تلفات در هر شبكه تحت تاثیر شرایط محلی وخصوصیات آن شبكه قرار داشته و در بسیاری از موارد با شبكه های دیگر متفاوت است. لذا ارائه روشی واحد جهت آنالیز آب به حساب نیامده با قابلیت كاربرد فراگیر و هزینه های كم و دقتی قابل قبول از پیچیدگی های خاصی برخوردار است.

2-3 آب به حساب نیامده در شبكه های توزیع آب شهری (U.F.W)

آب به حساب نیامده كه معادل فارسی عبارت Unaccounted For Water می باشد و به اختصار U.F.W نامیده می شود، به صورتهای مختلفی تعریف گردیده است. از جمله Hanson در سال 1983 آب به حساب نیامده را به عنوان تفاوت بین حجم كل آب ورودی به شكبه و حجم كل آب اندازه یگری شده از طریق كنتورهای مشتركین می داند. تعریف بعضی از سازمانها و مراجع دیگر از آب به حساب نیامده، فقط به مقدار آبی محدود می شود كه نمی توان آن را به حساب آورد، خواه اندازه گیری شده وهزینه های آب دریافت شده باشد و یا هزینه ایی بابت آن دریافت نشده باشد.

جامع ترین و كامل ترین تعریفی كه می توان از آب به حساب نیامده ارائه داد به صورت زیر می باشد:

آب به حساب نیامده میزان آبی است كه به صورتهای مختلف از شبكه توزیع خارج گردیده ولی هزینه ایی بابت آن دریافت نگردیده است مطابق این تعریف آب به حاسب نیامده به دو قسمت كلی تقسیم می گردد:

1-   تلفات فیزیكی

2-   تلفات غیر فیزیكی

به منظور آشنایی بیشتر با این روش، نحوه تعریف این تلفات و عوامل موثر بر آنها در ادامه آورده می شود. 

رنگ و حالت الكترونی مولكولها 

مقدمه :

پتاسیم بی كربنات

        تاریخچه – امروزه از رنگهای طبیعی به ندرت استفاده می گردد زیرا به كمك روشهای سنیتك رنگهای ایده آلی از نظر كمی و كیفی تولید میشوند و چون ساختمان اصلی آنها را آروماتیكها تشكیل میدهند بنابراین ازذغال سنگ و نفت به عنوان مهمترین منابع طبیعی و اولیه برای آنها محسوب میشوند . بیش از یك قرن است كه رنگهای آلی و مصنوعی برای بشر شناخته شده است . در سال 1856 وقتی شیمیدان 18 ساله انگلیسی به نام ویلیام هندی پركین سعی میكرد كینون راسنتز نماید به جای محصول سفید رنگی كه او انتظار داشت یك ماده بد  شكل سیاه رنگ تولید نمود كه برایش قابل توجه و قابل مطالعه بود . از استخراج این ماده رنگ ارغوانی زیبایی به نام ماوین بدست آمد كه بر حسب تصادف كهنه نخی كه در كنار میز آزمایش او قرار داشت توسط آن رنگی گردید و این ماده تا آن زمان تنها ماده رنگی بود كه از واكنش شیمیایی حاصل شده و جزو رنگهای گیاهی و ظبیعی نبود و بدین سان تحول بزرگی در تهیه مواد رنگی آلی شروع گردید واكنش تهیه رنگ مزبور بصورت زیر است :

سولفوریك اسید + آنیلین

       این رنگ چنانچه بعدا خواهیم دید به دلیل وجود گروه آزین ( Azine  ) جزو این نوع شیمیایی میباشد ولی در آن زمان به دلیل تهیه اش از آنیلین رنگ آنیلین نامش نهادند .

      پرییكن رنگ بالا را در كارخانه ای نزدیك لندن از قطران ذغال سنگ در مقیاس صنعتی تهیه نمود البته قبل از آن در آزمایشگاه از اثر پتاسیم دی كرومات و سولفوریك اسید بر آنیلین ناخالص آنرا سنتز نموده بود از انجائیكه این رنگ در رنگرزی مزایای فراوانی نسبت به دیگر رنگهای طبیعی ، از نظر روشنی و ثبات داشت در اندك زمانی توجه رنگرزها را بخود جلب نمود . پریكن و دوستانش علاوه بر تهیه رنگ بالا فرایند ساده رنگرزی با تانیك اسید را نیز ابداع كردند و بالاخره بعد از مدتها تحقیق و بررسی اولین كارخانه رنگسازی توسط او تاسیس و به مرحله تولید رسید .

        از انجا كه در آغاز اغلب رنگهای مصنوعی اولیه از انیلین ساخته میشدند و انیلین در آن زمان فقط از منبع قطران ذغال سنگ تهیه میشد اینگونه رنگها به رنگهای آنیلین و رنگهای قطران ذغال سنگ معروف بودند هر چند كه بعضی از این رنگها از آنیلین نیز مشتق نشده بودند . امروزه كلمه رنگهای مصنوعی با سینتیك ترجیح داده میشوند زیرا دیگر امروزه رنگها لزوما از منابع اولیه ذغال سنگ تهیه نمیشوند . بلكه منابع نفتی ( نفت خام و گاز طبیعی ) بجای آن جایگزین شده و این تعویض عمدتا در اثر جایگزینی گاز ذغال با گاز طبیعی در كشورهای صنعتی انجام گرفت .

       در تهیه رنگها از نظر كلی فرایند عمومی زیر دنبال میشود :

                                                                                                     نفت

مواد اولیه (هیدروكربنهای آروماتیك)                                   منابع طبیعی

                                                                                                                    زغال سنگ

                               مواد حد واسط

                              رنگها

 فصل 1

 رنگ و حالت الكترونی مولكولها

  1 – رنگ

        رنگ نمودی از تاثیر متقابل نور مرئی و ماده است و ماده به این ترتیب رنگی به نظر میرسد . خود پدییده دید نیز نتیجه جذب نور توسط شبكیه چشم میباشد . جذب نور سبب میشود كه ساختمان پروتوئینهای چشم در اثر یكسری واكنشهای شیمیایی تغییر یابد و یك ردیف پاسخهای شیمیایی داده شود و درنتیجه ، علامت دریافت شده بوسیله عصب نوری به مغز انتقال می یابد .

       تابش نور سفید به ماده بر حسب ساختمان و حالت سطحی ماده با پدیده های زیر پاسخ داده میشود :

 الف : تمامی پرتوهای تابیده شده بازتاب یا پخش میگردند بدین ترتیب ماده سفید به نظر میرسد .

ب : تمامی پرتوها جذب میشوند ، ماده سیاه به نظر میرسد .

ج : قسمتی از پرتو ها بطور انتخابی جذب میشوند ماده رنگی به نظر میرسد .

        باید تصریح كرد كه نور سفید منتشر شده توسط خورشید تابشهای الكترو مغناطیسی در ناحیه 400 تا 800 n m  را در بر میگیرد . در دو سوی طیف مرئی نور از تابشهای غیر مرئی برای چشم انسان تشكیل یافته است طول موجهای بیشتر از 800 n m  نور در ناحیه زیر قرمز (I R  ) و طول موجهای كمتر از 400 n m  در ناحیه فرا بنفش ( U V  ) قرار دارد . بنابر این رنگ هر جسم یك حالت ویژه از پدیده ای بسیار عمومی ، یعنی پدیده جذب انتخابی است .

       در داخل حوزه مرئی ، نوارهای خیلی باریك طول موجها به رنگهای كاملا معین مربوط میگردند . این رنگها نه تنها از ایجاد نوری با طول موج كاملا مشخص ناشی میشوند بلكه آنها از نور سفیدی كه توسط جذب پرتوی كه طول موج رنگ مورد نظر را در بر نداشته باشد نیز حاصل میگردند بدین ترتیب است كه بر اثر جذب « رنگهای تكمیلی » ما رنگها یاجسامی كه ما را احاطه كرده اند می بینیم جدول زیر رنگهای جذب شده و دریافت شده را نسبت به طوول موج نور جذب شده نشان میدهد .

      رنگ جذب شده  رنگ دریافت شده      طول موج دریافت شده    طول موج جذب شده به n m

بنفش                   زرد آبی          n m             435 – 400

آبی                     زرد                         480 – 435

سبز – آبی             پرتقالی ( نارنجی )           490 – 480

آبی – سبز             قرمز                          500 – 490

سبز                    ارغوانی                       560- 500

زرد – سبز            بنفش                         580 – 560

زرد                    آبی                            595 – 580

نارنجی                سبز – آبی                     605 – 595

قرمز                  آبی – سبز                     750 – 605

فصل 2

شیمی رنگ

             بررسی مواد رنگی از نظر شیمیایی ،. بخش جالبی از شیمی كاربردی را تشكیل میدهد به شیمی رنگ معروف است . در این قسمت انواع تقسیم بندی مواد رنگی ، مواد اولیه ( Primaries ) مواد حد واسط (‌ Intermediates ) بررسی میگردد .

1 – طبقه بندی مواد رنگی

       علاوه بر تقسیم بندیهای قدیمی این مواد را به مصنوعی و طبیعی ، گیاهی و غیر گیاهی ، معدنی و آلی و غیره طبقه بندی میكردند در تقسیم بندی جدید كه بر اساس كاربرد رنگها متكی است این مواد بطور كلی به دو بخش عمده زییر تقسسیم بندی شده است:

I  - بیگمانها ( رنگدانه ها )‌ یا بیگمنت ها ( PIGMENTS )

II  - رنگها ( DYES )

       اغلب رنگها موارد استفاده شان در صنایع رنگرزی نساجی اهمیت دارند در صورتی كه بیگمانها در موارد غیر رنگرزی نساجی كاربرد بیشتری دارند . هر چند كه بعضی مواقع آنچنان مرز مشخص بین ایندو بخش رنگ نمیتوان تقسیم نمود .

بیگمانها ( Pigments )

        بیگمانها مواد جامد تزئینی هستند كه در شكل و اندازه های مختلف در حلالهای مربوط به حالت معلق تهیه و بكار میروند . بیگمان مشتمل بر مواد سیاه ، سفید و رنگی بوده كه موارد استعمال زیادی از جمله رویه زدن ، پوشش دادن ( Surface Coating ) ، رنگرزی انبوه ( Mass Coloration ) و دیسپرسیون در هوا میباشد . برای رویه زدن از محلواهای آبی حاوی مواد سفت كننده مثل چسب و سایر رزین ها ، روغنهای خشك كننده ( معمولا به همراه یك یا چند حلال آلی ) تركیبات نرم كننده ( Plastici zers  ) و غیره استفاده میشود . در رنگرزی انبوه مواد پلاستیكی گوناگون ، پلاستیكها و الیاف مصنوعی گوناگون را بكار میبرند .

        از آنجا كه بیگمانها به صورت دیسپرس مصرف میتواند از استكل و ابعاد ذرات آنها حائز اهمیت میباشند . اغلب بیگمانها بصورت پلی مرفیك ( یعنی برای ساختن و ظاهر كردن آنها باید از مراحل مختلف گذشت ) بوده و شرایط تهیه شان باید طوری انتخاب گردد كه فرمهای كریستالی با اندازه ذرات ( Partical size  ) كوچك حاصل شوند در غیر اینصورت اشكالاتی در فرایند رنگ زدن به وجود خواهد آمد .

        بیگمانهای اولیه و قدیمی غالبا تركیبات معدنی بوده كه منشا طبیعی داشته اند ولی چون كیفیت و خواص جالبی از خود نشان نمیدادند لذا به مرور زمان جای خود را به بیگمانهای مصنوعی و آلی دادند . نمونه هایی از بیگمانهای عمده معدنی را بصورت زیر میتوان طبقه بندی كرد :

بیگمانهای سفید :

بیگمانهای قرمز : گل آخری () سرنج ، ( pdo  ) ، شنگرف ( Hgs  ) و كرئمات بازی سرب

بیگمانهای زرد و نارنجی :

بیگمانهای آبی : و اولترامارین ( لاجورد )

بیگمانهای سبز : مخلوط سبز و

موارد استفاده عمود : بیگمانهای یاد شده در بالا عبارتند از : لاكها ، رنگهای روغنی ، ورنی ، رنگهای سلولوزی ، پلاستیكی ، وكب های چاپ ، رنگرزی كاغذ ، رنگ زدن سطوح آلات و ادوات ، بنا ها ، ساختمانهای فلزی ، آهنی و وسایل نقلیه ، پلهای آهنی ، كشتی ها ، راه آهن و ماشینهای كارخانجات .

        از مهمترین بیگمانهای معدنی كه امروزه به مقادیر فراوان تهیه و مصرف میشود ، اكسید دوتبتان ( Tio2 ) است كه توسط دوروش موسوم به فرایند های كلریید و سولفات از سنگهای معدنی روتایل ( RUTied  ) ، لومینیت ( Lumenite ) كه دارای %72 Tio2 هستند تهیه میگردد .

        دراینجا مختصری در مورد رنگهایی كه  در صنایع پوشش سطوح به كار میروند اشاره میگردد

مواد خام لازم برای تهیه اینگونه رنگها عبارتند از :

       بیگمانهای معدنی و آلی ) صمغهای طبلیعی و مصنوعی ، روغنها ،. حلالها ،‌ مواد خشك كننده ( سیكاتید ) و مواد نرم كننده . ذیلا در مورد هر یك از مواد مذكور شرح كوتاهی بیان میگردد .

1-   بیگمانها ( Pigments  )

2-   صمغ ها ( Resins  ) : صمغ طبیعی جسمی بی شكل است كه از ترشحات بعضی نباتات مانند كاج و غیره به وجود میآید این صمغ در مورد ترشح مایع است ولی در مجاورت هوا بتدریج جامد میگردد واكنشهای شیمیایی مانند اكسیداسیون و حل نمیشوند صمغهای مصنوعی ( رزین ها ) مواد پلیمری مانند پلاستیكهای فنل فرمل ، پلی استر ، تركیبات پلی و نیل ، اپوكسی و غیره هستند  از مزایای این نوع رزین امكان كاربرد آنها برای منظورهای مختلف میباشد .

3-   روغنها ( oils  ) : در این موارد روغنهای بزرگ ، چوب چینی ، خشخاش و غیره استفاده مینمایند .

4-   حلالها ( Solvents  ) : مهمترین حلال ها هیدرو كربنهای حاصله از نفت مانند بنزین و آروماتیكهایی نظیر بنزین ، تولوئن ، گزیلنها و همچنین الكل ، كتونها و استرها میباشد .

5-   مواد خشك كننده ( سیكاتیو Driers  ) : این مواد را به رنگهای روغنی اضافه میكنند تا زودتر خشك شوند برای تهیه خشك كننده ها معمولا املاح بعضی از فلزات را با روغنی مثل روغن برزك مخلوط و حرارت میدهند . مثلا اگر مخلوط روغن برزك را با كربنات و یا اكسید سرب مدتی حرارت دهند روغن برزبك زودتر خشك میشود . علاوه بر تركیبات سرب از تركیبات منگنز و یا كبالت نیز میتوان استفاده كرد .

6-   مواد نرم كننده ( Plasticizer  ) از تركیبات مختلف برای این منظور استفاده میشود مانند روغن كرچك ، گلیسرین ، كافور ، دی بوتیل فتالات تركرزیل و غیره .

طرز تهیه روغنی – برای تهیه لاك میتوان یك صمغ طبیعی مانند لكوفان یا یك رزین مصنوعی را در حلال مناسبی مانند الكل ، اتر و غیره حل نمود و بعد یك ماده نرك كننده نیز بآن افزوده در اینصورت اگر این مخلوط را در روی شیئی به ضخامت كم بریزیم پس از تبخیر یك ورقه نازك ضخیم تشكیل شده كه شیئ مورد نظر را محافظت مینماید . اكنون اگر این لاك را با یك بیگمان رنگی مخلوط كنیم و بعد روی سطوح مورد نظر بریزیم رنگ مربوطه ظاهر میگردد .

رنگهای روغنی – از مخلوط كردن لاك روغنی و بیگمانها رنگ روغنی بدست میآید .

ورنی – برای تهیه ورنی ، روغن برزك را مدتی حرارت میدهند تا قسمتی از آن به لینوكسین تبدیل شود ( ماده ای كه از اكسیداسین و پلیمریزاسیون روغن برزك حاصل شده و تشكیل فیلم میدهد ، لینوكسین نامند ) . سپس مقداری خشك كننده به آن اضافه میكنند تا خشك شدن آن تسریع گردد . حال اگر به این مخلوط بیگمان نیز اضافه كنیم ورنی رنگی بدست میآید .

       در خاتمه این بحث اشاره به چند نوع رنگ دیگر نیز مفید خواهد بود :

رنگ آبی ( مخلوط با آب ) – اگو رنگهای معدنی یا آلی نامحلول را با یك ماده صمغی مخلوط كنیم میتوان این مخلوط را بكمك قلم مو به محل مورد نظر مالید .

       رنگهای اكو وارل : این رنگها معمولا رنگهای غیر سمی و معدنی مانند اكسید روی ، زرد كادمیم ، زرد كرم ، گل آخری ، شنگرف ، آبی پروس ، اولترامالین و غیره میباشند . آنها را با یك ماده وصل كننده مانند صمغ سریشم ، ژلاتین ، دكسترین و یا كتیررا یا زرین مصنوعی مخلوط كرده و بكمك فشار آن را تبدیل به دكمه یا صفحه مینمایند و یا به آنها گلیسریین افزوده و به شكل قمیه در لوله میریزند در موقع كاربرد آنرا با آب حل كرده و مصرف مینمایند .

        رنگهای مغز مداد – مغز مدادهای معمولی معمولا از كائولن و یك ماده رنگی و زرین مانند كتیرا ، میتل ، سلولوز وغیره ) تهیه میكنند سپس آنرا در مخلوطی از پیه گاو و موم ژاپنی ( یا اجسام مشابه ) ذوب شده میریزند و وسط چوب قرار میدهند  .

       رنگهای پاستل – كه در تابلو سازی مصرف میشوند از مخلوط كلسیم كربنات یا گچ آلومینیم اكسید ، ماده رنگی و صمغی مانند كتیرا تهیه میكنند باین ترتیب كه مخلوط را خمیر كرده و با فشار به شكل مورد نظر مثلا استوانه در آمده خشكك مینمایند .

       بیگمانهای آلی جدید – پیرایش بیگمانهای جدید در طول زمان به كندی انجام گرفته بود تا اینكه توسط ویلیام هندی پركین رنگهای مصنوعی در سال 1856 ابداع گردیدند . متعاقبا در اوایل قرن بیستم بیگمانهای مصنوعی و آلی تهیه و به بازار عرضه شدند این بیگمانها دارای اهمیت خاصی اند . زیرا علاوه برر موارد استعمالی كه بررای بیگمانها یمعدنی ذكر شده در رنگرزی نساجی و الیاف نیز بكار میروند .

        یكی از مهمتریین اكتشافات در مورد بیگمانهای آلی در سال 1935 توسط شیمیدانهای شركت رنگرزان اسكاتلند انجام گرفت و بدین وسیله یك سیستم كروموفوریك ( رنگزا ) جدید در شیمی مواد رنگی پدیدار گردید . اولین نوع از این بیگمانها آبی فتالوسیانین ب بوده و به علت اینكه خواص مقام خیلی خوبی در مقابل عوامل مختلف از خود نشان میداد به عنوان بیگمان با ارزش بكار برده شد . سیستم كروموفوری فتالوسیانین بر خلاف گروه ( - N = N  - ) نمیتوان طیف وسیعی از رنگها را در بر گیرد ولی در عوض مهمتریین بیگمان رنگهای آبی و سبز از این نوع میباشد . كروموفورفتالوسیانین یك سیستم كمپلكس به نظر میرسد ولی عملا ساختمان شیمیایی ساده ای داشته كه چهار بار تكرار شده است :

فصل 3

انواع رنگدانه ها

1- تیتانیوم دی اكسید ( Tio2  )

        منبع اصلی دی اكسید تیتانیوم سنگهای معدنی ایلمنت و رویتل هستند . دی اكسید تیتانیوم عمدتا از سنگهای سیاهی بنام ایلمینت ( تیتانات آهن دو ظرفیتی ) به دست می آید كه عمدتا تركیبی از مخلوط دی اكسید تیتانیوم و اكسیدهای آهن و كمی ناخالصی دیگر است و در نروژ ، هندوستان ، آمرییكا ، كانادا و سوئد یافت میشود . دی اكسید تیتانیوم در دو نوع بلوری رویتل و آناتاس تولید میشود . البته رنگدانه های تركیبی دیگری نیز وجود دارند كه شامل تركیباتی اند از دی اكسید تیتانیوم و سولفات كلسیم به نسبت 30 درصد دی اكسید تیتانیوم و 70 درصد سولفات كلسیم و یا 50 درصد دی اكسسید تیتانیوم و 50 درصد سولفات كلسسیم هستند . 

کردناسیون شیمی

-كالیكسـارنها

1-1- تاریخچه

   برای اولین بار در سال 1872 میلادی توسط بایر[1] از واكنش بین فنل با فرمالدئید استخلافی در موقعیت پارا  در محیط اسیدی یا بازی كالیكسارن حاصل میشد كه محصولی چسبناك و ناشناخته بود.]1[ در آن سالها دستگاهها قادر به  تشخیص این مواد نبودند اما بایر آلمانی با اینكه موفق به خالص سازی و شناسائی توده ویسكوز حاصل نشده بود ولی در مقاله ای این واكنش ر ا ثبت كرد.

    در دهه 1960-1950 زینك[2] و همكارانش از واكنش كاتالیست شده بازی پاراآلكیل فنل با فرمالدئید یك محصولی با حلقه چهار عضوی بدست آوردند.]2[ آزمایشات كانفورت[3] و همكارانش در همان سالها محصولات زینك را که شامل مخلوطی از تركیبات حلقوی بود، نشان داد]3[

    سرانجام گوتچه[4] و همكارانش در دهه 70 ]4[ بعد از این مخلوط حلقه های 4 تایی ، 6 تایی و 8 تایی را شناسایی كردند ]5 [و در دهه 80 پاراتر سیو بوتیل كالیكس(4)آرن ]6 [و پارا- ترسیو بوتیل كالیس(6)آرن ]7[ و پارا ترسیو بوتیل كالیكس(8)آرن ]8[ را توانستند بدست  آورند. شکلهای 1و 2 پارا ترسیو بوتیل کالیکسارنهای با حلقه های متفاوت را نشان میدهد.

    کالیكس در اصل یك لغت یونانی به معنی گلدان یا جام می باشد(شکل3) و به دلیل وجود قسمتهای آریلی در مولكول لفظ آرن را به دنبال آن می آورند.

نیدرل[5] از واكنش رزورسینول با آلدئید با كاتالیست اسیدی تترامر حلقوی همانند محصول واكنش فنل، استخلاف پارا و فرمالیدئید بدست آورد. شکل 4 تهیه کالیکسارنها را به ترتیب از مشتقات فنل و رزورسینول نشان می دهد. ]9[

كالیكسارنها به دو گروه  اصلی تقسیم می شوند.

1) مشتقات فنلی        

2) مشتقات رزورسینول]10[

1-2- نامگذاری : 

   كالیكس آرن دارای دو قسمت بالا حلقه[6] و پائین حلقه[7] می باشد در قسمت پائین حلقه گروههای هیدروكسی و در قسمت  بالا حلقه گروههای R قرار می گیرند.

   برای نامگذاری به صورت زیر عمل می شود كه بر این اساس تعداد واحدهای آریل در ساختار كالیكس آرن در داخل براكت قرار می گیرند لذا از كالیكس مادر كه در آن R ترسیوبوتیل می باشد را به صورت 5و11و17و23 تتراترسیو بوتیل كالیكس(4)آرن– 25و26و27و28 تتراال نامگذاری می شود كه خلاصه آن همان پارامتر ترسیوبوتیل كالیكس(4)آرن می باشد. شکل 4 چگونگی شماره گذاری را روی کالیکسارنها را نشان می دهد. ]11[

 (شکل5) نامگذاری کالیکسارنها 

   جالب توجه بودن كالیكسارنها در میان سایر ماكرومولكولها  علاوه بر شكل جام مانندشان، انعطاف پذیری كنفورماسیونی ناشی از چرخش آزاد واحدهای آروماتیك حول شاخه های اتیلنی است كه موجب رفتاری دینامیك در محلول برای كالیكس آرنها میشود. به دلیل وجود پیوندهای هیدروژنی مولكول ساختار كنفورماسیون مخروطی خود را در محلول به همان صورتیكه در حالت جامد دارد حفظ  می كند. هنگام استخلاف نمودن امكان چرخش حلقه های آروماتیك ایجاد میشود بر اساس نحوه قرارگیری حلقه های فنیل كانفورماسیون ها توسط گوتچه به صورت مخروطی[8] (UUUU) ، جزئی  مخروطی[9] (UUUd)، 1و1 متناوب[10] (Uudd) و 3و1 متناوب[11] (UdUd) نامگذاری شد.(شکل 5) هر چه تعداد حلقه های آریل در ساختار كالیكس (n)  افزایش یابد تعداد كانفورمرها محتمل افزایش می یابد.]12[

     هنگامیكه از مشتقات اتری واسـتری استفاده می شود لازم است كه جهت قرارگیری

استخلاف چنانچه در شکل 6 مشاهده می شود، به صورت بالا (U) یا پایین (d) مشخص شود. در این ساختار ترتیب قرارگیری استخلافها به صورت OBZ>Opr>H می باشد.]13[

1-3- مشخصات و خواص فیزیكی كالیكسارنها :

1-3-1- 

   كالیكسارنها اسیدهای قوی تری از فنل می باشند. اندازه گیری دقیق  به دلیل حلالیت كم شان در آب مشكل میباشد.]11[ شینكـای[12] با استفاده از پتانسیومتری و اسپكترو فتومتری مقادیر  برخی از كالیكسارنها را در آب اندازه گیری كرده است.(جدول 1)

pK4

pK3

pK2

pK1

ترکیبات

  14<

14<

5/12

1/07/9

3/08/0

4SO2NiCH2CH2OH2

1/061/11

05/027/8

05/071/4

Linear trimer

03/025/8

monomer

2/03/12

1/09/10

3/09/2

4NO2

5/12

1/06/10

1/06/3

Linear trimer

03/067/8

monomer

(جدول 1) Pka برخی کالیکسارنها

با توجه به جدول مقدار 1pK برای مشتق پاراسولفید به مراتب کوچکتر از 2pK می باشد. علت آن برقراری پیوند هیدروژنی درون مولکولی و در نتیجه پایداری مونو آنیون به وجود آمده است.

1-3-2-         جداسازی و تخلیص

   برای كالیكسارنهای با  از روشهای كروماتوگرافی فاز معكوس برای جداسازی استفاده میشود. ]14[ روش بسیار جدید جداسازی با ستون دی ال و كروماتوگرافی سیال فوق بحرانی با متانول / كلروفرم و گاز 2CO می باشد